•  
       
     
     

     
     
     
     
     
     
      

Η Σαλαμίνα, γνωστή από την αρχαιότητα και ως Κούλουρη. Είναι το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού Κόλπου και το πιο κοντινό στις ακτές της Αττικής. Βρίσκεται ΒΔ του Σαρωνικού Κόλπου και έναντι του Κόλπου τηςΕλευσίνας (νοτιοδυτικά του νομού Αττικής).[1] Πρωτεύουσά της είναι η ομώνυμη πόλη. Έχει πληθυσμό 39.220,[2] έκταση 95 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι το νησί με την μεγαλύτερη πυκνότητα μόνιμου πληθυσμού στηΕλλάδα.[3] Κατά την θερινή περίοδο ο πληθυσμός της Σαλαμίνας σημειώνει τεράστια αύξηση, καθώς υπολογίζεται κοντά στις 280.000.[4]

Η Σαλαμίνα είναι η πατρίδα του ομηρικού βασιλιά Αίαντα του Τελαμώνιου και του τραγικού ποιητή Ευριπίδη. Έγινε διεθνώς γνωστή από την ομώνυμη Ναυμαχία που συνέβη το 480 π.Χ., που έδωσαν οι αρχαίοι Έλληνες σταματώντας την Περσική Αυτοκρατορία να εισχωρήσει στην Ευρώπη. Στην Σαλαμίνα ο μεγάλος νεοέλληνας ποιητής Άγγελος Σικελιανός έμεινε σε ένα σπιτάκι από το 1933 έως το 1950, απέναντι από το Μοναστήρι της Φανερωμένης. Ο θρυλικός αγωνιστής της Ελληνικής ΕπανάστασηςΓεώργιος Καραϊσκάκης είχε το στρατηγείο του στην παραλία της Σαλαμίνας, προστάτης του ήταν ο Άγιος Δημήτρης γι' αυτό και τελευταία του επιθυμία ήταν να ταφεί στο νησί. Στις ΒΑ. ακτές της νήσου βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Ναυστάθμου Σαλαμίνας.

 

Σύμφωνα με τη μυθολογία, το νησί πήρε την ονομασία του από τη νεράιδα Σαλαμίνα που είχε πατέρα τον θεό Ασωπό, μητέρα την Μετώπη, αδελφή τη νεράιδα Αίγινα και σύζυγό το θεό της θάλασσας Ποσειδώνα. Το όνομα Σαλαμίς μαρτυρείται ήδη στο ομηρικό έπος (Ιλιάς Β, 557-558)[5] Κατά την αρχαιότητα και σύμφωνα με το ιστορικό γεωγράφο Στράβωνα η Σαλαμίνα ήταν γνωστή με τις ονομασίες Σκιράς ( από τον ήρωα Σκίρο ), Πιτυούσα (πίτυς = πεύκο) από τα πολλά πεύκα που υπήρχαν και Κυχρεία από τον Κυχρέα, ο οποίος ήταν γιος της νεράιδας Σαλαμίνας . Ο Κυχρέας έγινε ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Σαλαμίνας, όταν την απάλλαξε από έναν φοβερό δράκοντα, που την καταδυνάστευε και λεηλατούσε. Άλλες παραδόσεις συνδέουν το Κυχρέα με ένα ιερό φίδι, όπου βοήθησε τον ελληνικό στόλο κατά τη διάρκεια Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, προκαλώντας σύγχυση στα περσικά πλοία. Το νησί είναι επίσης γνωστό ήδη από την αρχαιότητα και με την ονομασία Κούλουρη, που προέρχεται από το ακρωτήριο "Κόλουρις άκρα" (σήμερα Πούντα), στο οποίο ήταν χτισμένη η αρχαία πόλη και το λιμάνι του 4ου αιώνα π.Χ.

Σύμφωνα με τον Σπυρίδωνα Λάμπρο, το όνομα Σαλαμίνα δεν είναι ελληνικό. Το συναντάμε και στην Κύπρο (στην ομώνυμη πόλη-κράτος Σαλαμίνα Κύπρου) η οποία είχε στενότατη επικοινωνία με την Φοινίκη.[6] Επίσης, το γεγονός ότι στο νησί συναντάμε την λατρεία του «Δία Επικοίνιου» (Ba-al Shalam), και η θέση του νησιού απέναντι κόλπου ξηράς, γίνεται φανερό ότι έχει σημιτική ρίζα και σημαίνει «ειρήνη» και «τόπος ειρήνης».[7]

 

Αρχαιολογικά ευρήματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Σαλαμίνα έχει εντοπιστεί πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων που αποτελούν δείγμα της ένδοξης ιστορίας του νησιού. Το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σαλαμίνας περιλαμβάνει εκθέματα από τους οικισμούς και τα νεκροταφεία της προϊστορικής περιόδου, όπως και κεραμικά ευρήματα από τη γεωμετρική έως και την πρωτοβυζαντινή περίοδο. Επίσης στο μουσείο εκτίθενται το Μετρολογικό ανάγλυφο της Σαλαμίνας, μαρμάρινα επιτύμβια ανάγλυφα του 4ου κυρίως αιώνα, πλούσιο εποπτικό υλικό και τα εκθέματα που σχετίζονται με την ιστορία της πόλης, όπως ψηφισματικά ανάγλυφα και σχεδιαστικές αναπαραστάσεις της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας.[11]

Μετρολογικό ανάγλυφο της Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Είναι ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα στο νησί. Η πλάκα με το ανάγλυφο ως το 1985 βρισκόταν εντοιχισμένη στο ξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου στη θέση Περιβόλια της Σαλαμίνας και είναι φτιαγμένη από σκληρό πωρόλιθο. Τα ανθρώπινα μέλη που απεικονίζονται παριστάνουν μετρικές μονάδες που διαφωτίζουν ως προς την εφαρμογή των κανόνων της μετρολογικής κλίμακας στην αρχαία πολεοδομία και αρχιτεκτονική. Στο σωζόμενο τμήμα του ανάγλυφου της Σαλαμίνας απεικονίζονται για πρώτη φορά τα περισσότερα από τα γνωστά μέτρα μήκους της αρχαιότητας: οργιά, πήχης, σπιθαμή, κανόνας και πόδι.[12]

Ανασκαφή στο σπήλαιο του Ευριπίδη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στην μεγάλη ανασκαφή στο σπήλαιο του Ευριπίδη από τον επίκουρο καθηγητή Προϊστορικής αρχαιολογίας Κ. Γιάννη Λώλο την χρονική περίοδο 1994-1997, βρέθηκαν αντικείμενα που αποδεικνύουν την χρήση του σπηλαίου κατά τη διάρκεια των εξής 5 περιόδων: Νεώτερη Νεολιθική, Ύστερη ΜυκηναϊκήΚλασικήΡωμαϊκή εποχή και Φραγκοκρατία. Μεταξύ των ευρημάτων αναφέρονται κοσμήματα, νομίσματα, αντικείμενα θρησκευτικής λατρείας, μια σιδερένια αιχμή και ένα τμήμα σκάφους με το όνομα του Ευριπίδη στην εξωτερική του πλευρά. Τα ευρήματα των ανασκαφών καθώς και φιλολογικές πληροφορίες σε κείμενα του Φιλοχόρου, του Σατύρου, του Ανώνυμου Συντάκτη του Βίου του Ευριπίδη και του Aulus Gellius έχουν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι το σπήλαιο της Σαλαμίνας ήταν το ησυχαστήριο του Ευριπίδη. Μάλιστα θεωρείται πιθανό ότι ο μεγάλος τραγικός επεξεργάστηκε την τραγωδία του Ιππόλυτος στο σπήλαιο της Σαλαμίνας.[13]

Πλάκα της Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένας ελληνικός άβακας γνωστός και ως Πλάκα της Σαλαμίνας βρέθηκε στην Σαλαμίνα το 1846, Ο Άβακας είναι η πρώτη σοβαρή προσπάθεια του ανθρώπου για να δημιουργήσει ένα εργαλείο υπολογισμού. Θεωρείται ο πρόγονος του υπολογιστή και βοηθούσε τον χρήστη του να θυμάται τους υπολογισμούς του. Ήταν δηλαδή ένα είδος επέκτασης της ανθρώπινης μνήμης. Χρονολογείται γύρω στο 3000 π.χ. και υπολογίζεται ότι είναι ο αρχαιότερος που βρέθηκε μέχρι σήμερα. Αρχικά θεωρήθηκε ότι ήταν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι. Είναι κατασκευασμένος πάνω σε μια πλάκα, με διαστάσεις 149 εκ. μήκος, 75 εκ. πλάτος και 4,5 εκ. πάχος. Η πλάκα περιέχει λευκή άμμο και διαιρείται σε δύο τμήματα από ένα μεγάλο διαχωριστικό που υπάρχει στη μέση. Το επάνω τμήμα απαρτίζεται από 5 παράλληλες γραμμές, εξίσου χωρισμένες από μια κάθετη γραμμή, και ένα ημικύκλιο στο σημείο τομής της κατώτερης παράλληλης γραμμής με την κάθετη. Στο δεύτερο τμήμα υπάρχει άλλη μια ομάδα από 11 παράλληλες γραμμές, που επίσης τέμνονται σε δύο τμήματα από μια γραμμή αλλά το ημικύκλιο βρίσκεται αυτή τη φορά στην κορυφή της τομής. Η τρίτη, η έκτη και ένατη από αυτές τις γραμμές σημειώνονται με ένα σταυρό στο σημείο τομής με την κάθετη γραμμή.[14]

Η σύγχρονη Σαλαμίνα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Σαλαμίνα σήμερα έχει την μεγαλύτερη πυκνότητα πληθυσμού απ' όλα τα νησιά της Ελλάδας.[3] Αυτο οφείλεται στην μικρή αποσταση που έχει απο την Αθήνα και τον Πειραιά. Στο κεντρικό λιμάνι - Πορθμείο των Παλουκίων Σαλαμίνας λειτουργεί εικοσιτετράωρη ακτοπλοϊκή σύνδεση με το Πέραμα και απευθείας σύνδεση με το λιμάνι του Πειραιά. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για την επιβατική κίνηση στα λιμάνια της Ευρώπης,[15] τo 2008 και το 2009, τα Παλούκια της Σαλαμίνας βρίσκονται στη δεύτερη θέση της λίστας και το Πέραμα στην τρίτη θέση, καθώς την ακτοπλοϊκή γραμμή χρησιμοποίησαν 13 εκατομμύρια επιβάτες, τόσο το 2008, όσο και το 2009. Ακτοπλοϊκώς συνδέεται επίσης και με την Νέα πέραμο από το λιμάνι που βρίσκεται κοντά στο μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης. Το κέντρο του νησιού διαθέτει για τον επισκέπτη όλα όσα χρειάζεται μια σύγχρονη πόλη. Την θερινή περίοδο δέχεται χιλιάδες επισκέπτες κυρίως από τον Πειραιά και τις γύρω περιοχές για μονοήμερες εκδρομές ως και πολυήμερες διακοπές. Για μπάνιο προσφέρονται οι περιοχές Ψιλή άμμος, Περιστέρια, Αιάντειο, Κανάκια, Σελήνια, Σατερλί, Ρέστη, Ηλιακτή, Βασιλικά, Αγ. Γιώργης κ.α.

Δήμος Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο δήμος Σαλαμίνας

Το νησί της Σαλαμίνας χωριζόταν αρχικά σε δύο δήμους, τον δήμο Σαλαμίνας που ιδρύθηκε το 1835 ( 30.962 κ. ) και τον δήμο Αμπελακίων που ιδρύθηκε το 1998 ( 7.060 κ. ). Οι δύο δήμοι διατηρήθηκαν μέχρι τον Νοέμβριο του 2010 οπότε συγκρότησαν τον ενιαίο Δήμο Σαλαμίνας, όπως προβλέπεται από το νόμο Καλλικράτης, για την τοπική αυτοδιοίκηση.[16]

 

 

 

 

 

Αξιοθέατα της Σαλαμίνας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα αξιοθέατα του νησιού περιλαμβάνουν κυρίως θρησκευτικά μνημεία, όπως το Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης, και μερικά ανοιχτά θέατρα όπως το Ευριπίδειο θέατρο.

ΚτήριοΈτος κατασκευήςΤοποθεσία
Μοναστήρι Φανερωμένης 17ος αιώνας Φανερωμένη (είναι αγιογραφημένη από τον Γεώργιο Μάρκου, από το Άργος και περιλαμβάνει 3.500 μορφές. Εκεί βρίσκεται και ο τάφος του οπλαρχηγού Γιάννη Γκούρα).
Εκκλησία Αγίου Γεωργίου 1450 Άγιος Γεώργιος
Ευριπίδειο θέατρο 1993 στα προάστια της πόλης της Σαλαμίνας ( στο λόφο Πατρίς )
Εκκλησία Παναγίας Ελευθερώτριας 1998 Λόφος Πατρίς
Εκκλησία Αγίου Δημητρίου 1806 πόλη Σαλαμίνας (περιλαμβάνοντας αγιογραφίες του Π. Λεμπέση και τον τάφο του Καραϊσκάκη, άμβωνα και δεσποτικό του Γιαννούλη Χαλεπά )
Σπήλαιο Ευριπίδη 450 π.Χ. Περιστέρια
Οικία Άγγελου Σικελιανού 1878 Φανερωμένη. Ο Άγγελος Σικελιανός έζησε εκεί (σταδιακά) από τον Αύγουστο του 1933 έως το Μάρτιο του 1950.
O Πέτρινος Φάρος 1901 στο ακροτήρι Κόγχη, πλησίον του οικισμού "Περιστέρια"
Η προτομή του Γεωργίου Καραϊσκάκη 1927 στο κέντρο της πόλης, στην περιοχή Βουρκάρι
Οι Ανεμόμυλοι 18 αιώνας στα προάστια της πόλης (στο λόφο Αγίου Νικολάου απέναντι από το λόφο Πατρίς )
Ξωκκλήσι του προφήτη Ηλία 20ος αιώνας πόλη Σαλαμίνας (στον πέτρινο λόφο του προφήτη Ηλία, απέναντι από το λόφο Πατρίς)
Παρεκκλήσι Αγίου Γρηγορίου 12ος αιώνας Ψιλή Άμμος
Το μικρό πέτρινο θεατράκι 1990 Σελήνια
Το νέο Δημαρχιακό Μέγαρο Σαλαμίνας 2000 πόλη Σαλαμίνας
Το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Λεμονίων 17ος αιώνας στη νότια Σαλαμίνα ( κοντά στα Κανάκια )
Το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Καλυβίτη 10ος αιώνας στη νότια Σαλαμίνα, εντός πευκόφυτου δάσους κοντά στην περιοχή των Κανακίων. Το πρώτο εκκλησάκι που φτιάχτηκε πάνω στο νησί.
Tο Μουσείο Λαογραφίας και Τέχνης της Σαλαμίνας 2000 στεγάζεται στο Δημαρχείο Σαλαμίνας
Το Αρχοντικό της Οικογένειας Γαλέου 19ος αιώνας πόλη Σαλαμίνας
Εκκλησία Αγίου Μηνά ( Μητρόπολη Σαλαμίνας ) 1869 πόλη Σαλαμίνας ( περιλαμβάνει αγιογραφίες του Αθανασίου Σούτσου, ο άμβωνας και το δεσποτικό είναι του Γιαννούλη Χαλεπά )
Δημαρχείο Αμπελακίων 1999 Αμπελάκια
Αρχαιολογικό μουσείο 1826 πόλη Σαλαμίνας . Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και στέγαζε το 1ο δημοτικό σχολείο Σαλαμίνας μέχρι το 1981 που παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού και σήμερα στεγάζει το Αρχαιολογικό μουσείο.